strzałka do góry
facebook
facebook
facebook

Prawa pacjenta

KTO TO JEST PACJENT?
Pacjent to każdy kto już korzysta ze świadczeń zdrowotnych lub zwraca się o ich udzielenie, niezależnie od tego czy jest chory czy zdrowy.

KTO JEST ZOBOWIĄZANY DO POSZANOWANIA PRAW PACJENTA?

PRAWA PRZYSŁUGUJĄCE PACJENTOM

1. PRAWO DO ŚWIADCZEŃ OPIEKI ZDROWOTNEJ FINANSOWANYCH ZE ŚRODKÓW PUBLICZNYCH

W ramach powszechnego ubezpieczenia zdrowotnego pacjent ma prawo do równego dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych. Pacjent ma prawo do świadczeń zgodnie z potrzeba kliniczną, niezależnie od swojej sytuacji materialnej.

Świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych obejmują prawo do: świadczeń zdrowotnych, świadczeń zdrowotnych rzeczowych i świadczeń towarzyszących.

Świadczenia zdrowotne to działania służące profilaktyce, zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu lub poprawie zdrowia oraz inne działanie medyczne podejmowane przez osoby wykonujące zawód medyczny.

Świadczenia zdrowotne rzeczowe związane są z procesem leczenia; należą do nich leki oraz wyroby medyczne, w tym wyroby medyczne będące przedmiotami ortopedycznymi i środki pomocnicze.

Świadczenia towarzyszące to zakwaterowanie i wyżywienie w zakładzie opieki zdrowotnej całodobowej lub całodziennej oraz usługi transportu sanitarnego.

Kto ma prawo do świadczeń opieki zdrowotnej?

Prawo wyboru świadczeniodawcy
Pacjentowi przysługuje prawo wyboru:

Skierowanie
Skierowanie daje pacjentowi prawo dostępu do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, tzn.: badań diagnostycznych, leczenia uzdrowiskowego, rehabilitacji leczniczej, leczenia szpitalnego oraz ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych.

Konsekwencje braku skierowania
Udzielanie świadczeń pacjentowi bez skierowania zwalnia Narodowy Fundusz Zdrowia z obowiązku ich finansowania i obciąża kosztami pacjenta.

Kiedy skierowanie nie jest potrzebne?
Skierowanie nie jest wymagane w stanach nagłego zagrożenia zdrowia lub życia oraz w przypadku badań dawców narządów. Ponadto skierowanie nie jest wymagane w przypadku ambulatoryjnych świadczeń specjalistycznych: ginekologa i położnika; dentysty; dermatologa; wenerologa; onkologa; okulisty; psychiatry; dla osób chorych na gruźlicę; dla osób zakażonych wirusem HIV; dla inwalidów wojennych i osób represjonowanych oraz kombatantów; dla cywilnych niewidomych ofiar działań wojennych; dla osób uzależnionych od alkoholu, środków odurzających i substancji psychotropowych - w zakresie lecznictwa odwykowego; dla uprawnionego żołnierza lub pracownika, w zakresie leczenia urazów lub chorób nabytych podczas wykonywania zadań poza granicami państwa.

Kolejność w dostępności do świadczeń opieki zdrowotnej
W szpitalu i zakładzie specjalistycznej ambulatoryjnej opieki zdrowotnej świadczenia opieki zdrowotnej finansowane ze środków publicznych są udzielane na podstawie listy oczekujących, według kolejności zgłoszenia.

Zmiana terminu na liście oczekujących
Szpital lub zakład specjalistycznej ambulatoryjnej opieki zdrowotnej może zmienić ustalony termin tylko wyjątkowo. Są to sytuacje, których nie można było przewidzieć w chwili ustalenia terminu. Zmiana terminu zawsze wymaga poinformowania pacjenta w każdy dostępny sposób i podania przyczyny takiej zmiany. Jeżeli ze wskazań medycznych wynika, że stan zdrowia pacjenta pogorszył się, ma on prawo do otrzymania wcześniejszego leczenia niż przewiduje to lista oczekujących. W nagłych przypadkach pomoc medyczna musi być udzielona z pominięciem listy oczekujących.

Jak długo ważna jest recepta?
Recepta ważna jest przez 30 dni od daty wystawienia. Od tej zasady istnieją wyjątki: recepty na antybiotyki oraz recepty wystawione w ramach pomocy doraźnej - ważne są do 7 dni; recepty na leki lub wyroby medyczne sprowadzane z zagranicy dla użytkowników indywidualnych - 120 dni od daty wystawienia; recepty na preparaty immunologiczne, przygotowane dla indywidualnego pacjenta - ważne do 90 dni od daty wystawienia.

2. PRAWO DO ŚWIADCZEŃ ZDROWOTNYCH

Świadczenia zdrowotne to działania służące w szczególności zachowaniu, ratowaniu, przywracaniu i poprawie zdrowia. Świadczenia zdrowotne to działania podejmowane względem pacjenta przez osoby wykonujące zawód medyczny. Świadczenia muszą być udzielane z należytą starannością.

Zgodnie z wiedzą medyczną
Pacjent ma prawo do świadczeń zdrowotnych odpowiadających aktualnej wiedzy medycznej. Oznacza to, że pacjent ma prawo oczekiwać, że metody podejmowane w procesie udzielania świadczenia zdrowotnego będą - w zależności od potrzeb - najbardziej aktualne i sprawdzone. Jeżeli istnieją ograniczenia w możliwości udzielania odpowiednich świadczeń, pacjent ma prawo do przejrzystej, obiektywnej, opartej na kryteriach medycznych, procedury ustalającej kolejność dostępu do świadczeń zdrowotnych.

Stan nagły
Pacjent ma prawo do natychmiastowego otrzymania świadczeń zdrowotnych w stanach nagłych bez skierowania. Stan nagły, to stan polegający na nagłym lub przewidywanym w krótkim czasie pojawieniu się objawów pogarszania zdrowia, którego bezpośrednim następstwem może być poważne uszkodzenie funkcji organizmu, uszkodzenie ciała lub utrata życia. Taki stan wymaga podjęcia natychmiastowych medycznych czynności ratunkowych i leczenia.

Prawo do drugiej opinii
W razie wątpliwości diagnostycznych lub terapeutycznych pacjent ma prawo zwrócić się do lekarza, aby ten zasięgnął opinii właściwego lekarza specjalisty lub zorganizował konsylium lekarskie. Jeżeli lekarz nie przychyli się do tej prośby, fakt odmowy i jej przyczyny powinny zostać odnotowane w dokumentacji medycznej.

3. PRAWO DO INFORMACJI

Prawo do informacji jest prawem pacjenta, a nie rodziny
To pacjent decyduje, komu (rodzinie, przyjaciołom, znajomym, mediom) i jakie informacje o jego zdrowiu mogę być przekazywane. Może również nie upoważnić nikogo. W przypadku utraty przez pacjenta świadomości obowiązują wcześniejsze ustalenia poczynione z pacjentem. Pacjent, który nie ukończył 16 lat ma prawo do informacji w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego udzielenia świadczenia zdrowotnego.

Do jakich informacji pacjent ma prawo?

Ponadto, pacjent ma prawo do:

Zrozumiałe informacje
Pacjent ma prawo tak długo pytać, aż informacja mu przekazywana będzie dla niego zrozumiała. Jeżeli pacjent nie mówi powszechnie stosowanym językiem, ma prawo do otrzymania informacji w zrozumiałym dla niego języku.

Prawo do nieinformowania
Jeżeli pacjent nie chce być informowany o swojej sytuacji zdrowotnej ma prawo z tych informacji zrezygnować. Pacjent musi wyraźnie wskazać z jakich informacji rezygnuje. Może zrezygnować ze wszystkich albo tylko z niektórych informacji.

Upoważnienie szpitala
Pacjent ma prawo upoważnić szpital do przekazania osobom bliskim lub wskazanym instytucjom informacji na wypadek śmierci lub o pogorszeniu się stanu zdrowia, z którym wiąże się niebezpieczeństwo rychłej śmierci. Pacjent może udzielić takiego upoważnienia już w chwili przyjęcia do szpitala lub w trakcie pobytu. Szpital jest zobowiązany wypełnić życzenie pacjenta niezwłocznie i skutecznie.

4. PRAWO DO POUFNOŚCI

Jakie informacje uważa się za poufne?
Wszystkie informacje o stanie zdrowia pacjenta, diagnozach, rokowaniu, przeprowadzonych czynnościach diagnostycznych, leczniczych, rehabilitacyjnych oraz wszelkie inne informacje z nim związane, uzyskane w związku z wykonywaniem zawodu medycznego muszą być traktowane jako poufne i nie mogą być ujawniane osobom nieupoważnionym. Obowiązek zachowania w poufności wszelkich informacji trwa również po śmierci pacjenta.

Kiedy informacje mogą zostać ujawnione?
Informacje o sytuacji zdrowotnej pacjenta mogą zostać ujawnione wyłącznie wtedy, gdy pacjent wyraźnie się na to zgodzi (lub osoba sprawująca nad nim opiekę prawną) lub gdy przepisy prawa wyraźnie przewidują taką możliwość.

Komu informacje mogą zostać przekazane?
Pacjent ma prawo wskazać, komu informacje objęte tajemnicą będą przekazywane. Personel medyczny jest zobowiązany do zachowania tajemnicy zawodowej w stosunku do osób nieupoważnionych przez pacjenta.

5. PRAWO DO WYRAŻENIA ZGODY

Pacjent ma prawo do wyrażania zgody na udzielenie określonego świadczenia zdrowotnego. Zgoda musi być świadoma, czyli poprzedzona przekazaniem pacjentowi wyczerpujących informacji. Pacjent może zawsze odmówić danego świadczenia lub zażądać zaprzestania jego udzielania.

Kiedy wyraża się zgodę?
Zgodę wyraża się przed udzieleniem świadczenia zdrowotnego. Pacjent wyraża odrębne zgody na pobyt w szpitalu, zabieg operacyjny, metody leczenia i diagnozy stwarzające podwyższone ryzyko oraz na wszystkie inne badania i świadczenia zdrowotne.

Jak wyraża się zgodę?
Zgoda może być wyrażona ustnie, pisemnie albo poprzez takie zachowanie pacjenta, które nie budzi wątpliwości co do podjętej decyzji. W przypadku zabiegu operacyjnego lub zastosowania leczenia lub metod diagnozowania stwarzających podwyższone ryzyko dla pacjenta - pacjent wyraża zawsze pisemną zgodę.

Kto wyraża zgodę?

Brak zgody pacjenta
Za pacjenta, który nie może samodzielnie wyrazić zgody, decyzje podejmuje sąd opiekuńczy. Lekarz może podjąć niezbędne czynności bez zgody sądu opiekuńczego, ale tylko w sytuacji, gdy są one natychmiast potrzebne dla ratowania życia i zdrowia pacjenta.

6. PRAWO DO DOSTĘPU DO DOKUMENTACJI MEDYCZNEJ

Kto ma dostęp do dokumentacji medycznej?
Prawo wglądu w dokumentację medyczną pacjenta ma on sam, przedstawiciel ustawowy oraz osoba upoważniona przez pacjenta. Po śmierci pacjenta, prawo wglądu ma osoba upoważniona przez pacjenta za życia. Pacjent, przedstawiciel ustawowy lub osoba upoważniona ma prawo dostępu do dokumentacji medycznej pacjenta prowadzonej w ramach zakładu opieki zdrowotnej (np. szpitala, przychodni), jak i dokumentacji prowadzonej przez lekarzy, pielęgniarki i położne w ramach prywatnych gabinetów (praktyk).

Jak zapoznać się z informacjami?
Pacjent ma prawo do bezpłatnego wglądu w dokumentację medyczną na miejscu oraz ma prawo do otrzymania wyciągów, odpisów lub kopii. Za sporządzenie wyciągów, odpisów lub kopii pacjent może ponieść opłatę.

Jak długo przechowuje się dokumentację medyczną?
Dokumentację medyczną przechowuje się przez 20 lat, licząc od końca roku kalendarzowego, w którym dokonano ostatniego wpisu. Inne terminy dotyczą następujących sytuacji:

Te terminy również liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło zdarzenie.

7. PRAWO DO POSZANOWANIA INTYMNOŚCI I GODNOŚCI

Obowiązki personelu medycznego
Personel medyczny Jest zobowiązany postępować w sposób zapewniający poszanowanie intymności i godności pacjenta.

Kto z personelu medycznego może być obecny przy udzielaniu świadczenia zdrowotnego?
W trakcie udzielania świadczenia zdrowotnego mogą być obecne tylko te osoby, które są niezbędne ze względu na rodzaj świadczenia. Fakt bycia osobą wykonującą zawód medyczny nie upoważnia do obecności w trakcie udzielania świadczenia lub wchodzenia do pomieszczenia, w którym jest udzielane świadczenie.

Studenci oraz członkowie personelu medycznego, których obecność nie jest niezbędna ze względu na rodzaj udzielanego świadczenia mogą być obecni i uczestniczyć przy udzielaniu świadczenia za zgodą pacjenta i osoby udzielającej to świadczenie.

Poszanowanie intymności i godności pacjenta podczas badań
Pacjent ma prawo oczekiwać, aby świadczenie zdrowotne było wykonywane w osobnym pomieszczeniu lub w miejscu osłoniętym, w którym nie można pacjenta z zewnątrz ani oglądać, ani podsłuchać. Pacjent unieruchomiony w łóżku lub obłożnie chory przebywający w wieloosobowej sali ma prawo oczekiwać, żeby badania lub zabiegi zostały przeprowadzone z poszanowaniem intymności i godności, przy wykorzystaniu odpowiednich parawanów lub innych osłon.

Obecność osób bliskich
Pacjentowi w trakcie udzielania świadczenia zdrowotnego może towarzyszyć osoba bliska przez niego wskazana. Lekarz nie powinien sprzeciwiać się jej obecności. Okolicznościami uzasadniającymi odmowę pacjentowi prawa do obecności osób bliskich może być istnienie prawdopodobieństwa wystąpienia zagrożenia epidemicznego lub względy bezpieczeństwa zdrowotnego pacjenta.

8. PRAWO DO POSZANOWANIA ŻYCIA PRYWATNEGO l RODZINNEGO

Pacjent, w czasie swojego pobytu w szpitalu lub innym stacjonarnym zakładzie opieki zdrowotnej ma prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego z innymi osobami. Pacjent ma również prawo do odmowy kontaktu z innymi osobami.

Dodatkowa opieka pielęgnacyjna
Pacjent ma prawo do dodatkowej opieki pielęgnacyjnej ze strony osób bliskich lub innych wskazanych przez pacjenta, bez względu na porę dnia. Dodatkowa opieka pielęgnacyjna polega również na sprawowaniu opieki nad pacjentka w okresie ciąży, porodu i połogu. W razie skorzystania z tej możliwości, personel medyczny nie jest zwolniony z obowiązku nadzoru i troski o prawidłową opiekę nad pacjentem.

Pacjent ma prawo do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego oraz do dodatkowej opieki. Realizacja tych praw nie może obciążać zakładu opieki zdrowotnej. Prawa pacjenta do kontaktu osobistego, telefonicznego lub korespondencyjnego oraz do dodatkowej opieki mogą być ograniczone w przypadku wystąpienia zagrożenia epidemicznego lub ze względu na warunki przebywania innych osób chorych.

9. PRAWO DO OPIEKI DUSZPASTERSKIEJ

Pacjent ma prawo do opieki duszpasterskiej zgodnie z wyznawaną przez siebie religią. Zakazana jest jakakolwiek dyskryminacja ze względu na rodzaj wyznawanej religii lub światopoglądu. W sytuacji pogorszenia stanu zdrowia lub zagrożenia życia, pacjent ma prawo do kontaktu z duchownym. Pacjent powinien otrzymać informację o możliwości i sposobie kontaktu z kapelanem zakładu opieki zdrowotnej.

10. PRAWO DO UMIERANIA W SPOKOJU l GODNOŚCI

Do jakich informacji i świadczeń przysługuje pacjentowi prawo?
Pacjent ma prawo do prawdy o kończącym się życiu. Umierający pacjent ma prawo do profesjonalnej opieki pielęgnacyjnej, wsparcia psychologicznego, opieki duszpasterskiej, dodatkowej opieki osób bliskich oraz do utrzymywania kontaktu z osobami z zewnątrz do chwili swojej śmierci.

Łagodzenie cierpień
Pacjent ma prawo do poszanowania jakości kończącego się życia i bez zbędnego bólu. Łagodzenie wszelkich cierpień jest podstawowym warunkiem poszanowania godności osoby ludzkiej.

Naruszenie prawa
W razie zawinionego naruszenia prawa pacjenta do umierania w spokoju i godności, najbliższy członek rodziny, przedstawiciel ustawowy lub opiekun faktyczny może wystąpić do sądu cywilnego z żądaniem zasądzenia odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez nich cel społeczny.

Sekcja zwłok
Pacjent może za życia wyrazić sprzeciw przeciwko przeprowadzaniu sekcji zwłok po swojej śmierci. Sprzeciw może złożyć również przedstawiciel ustawowy pacjenta małoletniego lub ubezwłasnowolnionego. Sprzeciw może być wyrażony w dowolnej formie, jednak w sposób nie budzący wątpliwości (ustnie, pisemnie lub przez inny znak nie budzący wątpliwości). O wyrażeniu sprzeciwu pacjenta za jego życia mogą także zaświadczyć świadkowie. Złożenie sprzeciwu należy odnotować w dokumentacji medycznej.

Brak zgody na dawstwo organów lub komórek
Osoba, która nie chce być dawcą organów lub tkanek po swojej śmierci, musi za życia wyrazić sprzeciw w jednej z następujących form:

W przypadku dziecka (do lat 16) lub osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej, sprzeciw może wyrazić za ich życia przedstawiciel ustawowy. W przypadku małoletniego powyżej lat 16, sprzeciw może wyrazić również sam małoletni. Sprzeciw ten jest wystarczający nawet wobec braku sprzeciwu ze strony przedstawiciela ustawowego.

Sprzeciw może być cofnięty w każdym czasie we wszystkich wskazanych wyżej sposobach przewidzianych dla jego utrwalenia.

11. PRAWO PACJENTA DO DOCHODZENIA SWOICH PRAW

Gdzie pacjent może się zwrócić, gdy jego prawa zostały naruszone?
Pacjent lub osoba reprezentująca jego prawa może zwrócić się do:

treść została pobrana z broszury "Informator o Prawach Pacjenta" wydanej przez Instytut Praw Pacjenta i Edukacji Zdrowotnej